بلاگ
والدین، سکوی پرتاب نوجوانان در مسیر شکوفایی
نوجوانان در یادگیری ارزشها، هنجارها و مهارتهای زندگی، به میزان بسیار زیادی تحتتأثیر محیط و اطرافیان خود هستند؛ در این راستا، شکی نیست که مهمترین و حساسترین بنیاد تعلیم و تربیت، خانواده و اولین آموزگاران هم پدر و مادر میباشند. نوجوان، گنجینهای از ظرفیتها و توانمندیها را در وجود خود دارد. محیط و تجربیات میتوانند زمینه را فراهم کنند که او در مسیر درست قدم گذاشته و این قابلیتها را به مرحلۀ عمل برساند و یا برعکس، در نقش مانع عمل کرده و همچون سدی در برابر شکوفایی نوجوان قرار گیرند. اما نگرانی اساسی اینجاست که نکند ما خودمان بهعنوان والدین، نقش سد را در مسیر شکوفایی فرزندمان داشته باشیم و مانع رشد او شویم!
در ادامه به چند مورد از نکات قابل توجه برای حمایت مناسب از نوجوانان اشاره می کنیم:
1.تقویت حس خودمختاری(اختیار):
به استقلال فرزند نوجوانمان احترام بگذاریم و در این مسیر حامی او باشیم. بهجای دستور دادن و تحمیل کردن نظراتمان در هر مسئلهای، به او حق انتخاب بدهیم. حتی اگر با فرزندمان مخالفیم، سخن و نظر او را جدی بگیریم، با او به گفتوگو پرداخته و دربارۀ علت مخالفتمان، توضیح منطقی بدهیم. تلاش برای کنترل نوجوان، همچون سدی در برابر رشد او عمل میکند.
حواسمان باشد که خودمختاری به هیچ وجه بهمعنای رهاسازی کامل نوجوان نیست! تصمیمگیری مشترک والدین و نوجوان، در پیشرفت او بسیار مؤثر است. بهترین شیوۀ برخورد بانوجوان، حفظ تعادل بین حمایت عاطفی و به رسمیت شناختن استقلال او و همچنین بیان انتظارات و محدودیتهای واقعبینانه و واضح است.
به عنوان مثال میتوانیم در کنار بیان قواعد کلی به نوجوان، به او در مسائلی مثل مدیریت پول خود و نحوۀ خرج کردن آن اختیار بدهیم؛ یا اینکه در هر موضوعی چند گزینه در اختیار او قرار دهیم تا خودش از میان آنها انتخاب کند و تصمیمگیرنده باشد. به این صورت، نوجوان احساس میکند در انجام کارها آزاد است و حس خودمختاری در او تقویت میشود.
2.تقویت احساس توانمندی:
بسیار مهم است شرایطی فراهم کنیم که نوجوان با انجام صحیح و موفقیتآمیز یک وظیفه، احساس توانمندی کند. به بیان دیگر، نوجوان باید احساس”من میتوانم” داشته باشد.
توجه به این نکته مهم است که اگر فرزندمان در انجام کاری موفق نشد، بهجای تأکید بیش از اندازه بر روی نتیجه، روی فرآیند و تلاشی که برای انجام آن تکلیف داشته تمرکز کنیم و به دنبال آن، بازخورد صادقانه، مفید و سازنده بدهیم. درواقع، باید برای یادگیری و اشتباهات نوجوان فضای امنی ایجاد کنیم تا سرخورده نشود و جسارت تجربه کردن را از دست ندهد.
والدین برای تقویت احساس توانمندی در نوجوان، میتوانند به او مسئولیتهای کوچک و واقعی بدهند(مثل اینکه خرید خانه را به او بسپارند)، بهجای اینکه خودشان مسئولیت کارهای فرزندشان را به عهده بگیرند، او را راهنمایی کنند تا خودش موفق به انجام آنها شود و همچنین موفقیتهای کوچک او را در هر مسئولیتی ببینند، او را جدی بگیرند و تشویق کنند.
3.تقویت احساس تعلق:
اگر نوجوان احساس کند”دیده میشود” و”موردتوجه قرار میگیرد” ، رشد میکند. والدین با وقت گذاشتن و گوش کردن به سخنان فرزند نوجوانشان، با حمایت کردن و اهمیت دادن به نوجوان و ایجاد حس ارزشمندی در وجود او، در کمک به شکوفایی فرزندشان گام مهمی برمیدارند. درواقع، والدین باید بهگونهای با نوجوان رفتار کنند که او با تمام وجود احساس کند جایگاهی یگانه و ارزشمند در خانواده دارد، آنقدر که نبودنش در جمع خانواده، خلأ ایجاد میکند. نوجوان باید بداند که حامی دارد و اگر در زندگی با مشکلی مواجه شد، میتواند به اعضای خانوادهاش تکیه کند.
برای ایجاد و تقویت حس تعلق نوجوان به خانواده، میتوانیم در طول روز زمان کوتاهی را به گفتگو با او اختصاص دهیم؛ البته گفتگویی عاطفی و صمیمانه و بدون نصیحت و بازجویی. شریک کردن نوجوان در تصمیمگیریهای خانوادگی، ابراز محبت کلامی و عملی و همچنین حمایت از او درسختیها، از مواردی است که احساس تعلق را در نوجوان تقویت کرده و زمینۀ شکوفایی او را فراهم میکند.
در مجموع، سه مورد اشاره شده را میتوان در این جمله خلاصه کرد:
نوجوان، زمانی بهترین رشد را دارد که احساس کند: خودم انتخاب کردم،از عهدۀ کارها برمیآیموتنها نیستم.
متأسفانه پدر و مادر، گاهی از روی دلسوزی و خیرخواهی، نقش”حلّال مشکلات” را برای فرزندشان ایفا میکنند تا به اصطلاح، آب در دل فرزند دلبندشان تکان نخورد! در حالیکه بهتر است والدین در نقش”مربی” یا”راهنما” قرار گیرند؛ یعنی با حمایت و پشتیبانی مناسب و بهجا، فضا و محیطی را فراهم کنند تا نوجوان، خودش بتواند مسیرش را پیدا کند و استعدادهایش شکوفا شود. به بیان دیگر، بزرگترین سرمایهگذاری ما نه در ساختن آیندهای برای فرزندانمان، بلکه در پرورش توانایی آنها برای ساختن آیندۀ خودشان است!
به راستی، کدام سکوی پرتاب قدرتمندتر از اعتماد و حمایت بیدریغ والدینی است که باور دارند فرزندشان میتواند پرواز کند؟!